iLembe liqinisa izindlela zokuvikela impilo yomphakathi ngolwazi lwesayensi

Isithombe: Bekuhlangene izinhlaka ezihlukene ukudinginga ukuvikela izimpilo zomphakathi nezemvelo. Isithombe sithunyelwe.

UMasipala wesiFunda iLembe uthi ukusebenzisa ulwazi olusekelwe ocwaningweni lwesayensi kubalulekile ekuvikeleni impilo yomphakathi nasekubhekaneni nezinselelo ezithinta imvelo. Lokhu kugqame engqungqutheleni yoSuku Lomhlaba Lwezempilo Yezemvelo lwango-2026, ebihlelwe yilo masipala ngaphansi kwengqikithi ethi, “Environmental Health: Standing with Science to Protect Communities.”Le ngqungquthela ihlanganise abenzi bezinqumo, izifundiswa, abaholi bezempilo komasipala, abasebenzi bezempilo yezemvelo kanye nabanye ababambiqhaza, ngenhloso yokudingida indlela izinsiza zezempilo yezemvelo ezisebenza ngayo nokuthola izixazululo ezizosebenzisa ulwazi lwesayensi ukuvikela umphakathi.Iphinde yanikeza ababambe iqhaza ithuba lokudingida ukusebenza kwezinsiza zezempilo komasipala, izinselelo zokushoda kwabasebenzi namandla okusebenza, kanye nokubaluleka kocwaningo lwesayensi ekuthuthukiseni ukulandelwa kwemithetho nokulethwa kwezidingongqangi ngendlela enobufakazi obusekelayo.Ngesikhathi kwethulwa umbiko ngesimo soPhiko Lwezempilo Yezemvelo kuMasipala wesiFunda iLembe, kuvele ukuthi lolu phiko luyaqhubeka nokuvikela imiphakathi naphezu kwezinselelo ezibhekene nalo, ezihlanganisa ukwanda kwezidingo zomphakathi kanye nesibalo esikhulu sabantu uma siqhathaniswa nabasebenzi bezempilo yezemvelo abatholakalayo.Naphezu kwalezi zinselelo, lolu phiko luzuze impumelelo ehlukahlukene ngesikhathi esibikwayo. Emsebenzini wokuqapha izinga lamanzi, luqoqe lwahlola amasampula amanzi angu-246, wonke acutshungulwa ezindaweni zokuhlola ezigunyaziwe.Kuphinde kwavezwa ukuthi lolu phiko luphenye zonke izifo ezibikwayo okufanele ziphenywe, lwafinyelela ezingeni lokuphendula elingamaphesenti angu-100 phakathi kwamahora angu-24 abekiwe.Emkhakheni wokuphepha kokudla, kwahlolwa izindawo ezingu-965 ezidayisa noma ezipheka ukudla ukuze kuqinisekiswe ukuthi ziyahambisana nemithetho ebekiwe. Lokhu kuhloswe ngakho ukunciphisa amathuba okuthi abantu bagule ngenxa yokudla okungaphephile.Mayelana nokulawulwa kwezinambuzane nezilwane ezithwala izifo, lolu phiko lwahlonza lwabhubhisa izindawo ezingu-378 ezazizalela kuzo izinambuzane. Kuphinde kwaqhutshwa izinhlelo ezingu-88 zokufundisa nokuqwashisa umphakathi ngokubaluleka kokuhlala ezindaweni ezihlanzekile nezinempilo.Ababambe iqhaza kule ngqungquthela bavumelene ngokuthi izinselelo ezithinta impilo yezemvelo, okubalwa kuzo ukuphepha kokudla, izinga lamanzi, ukuguquka kwesimo sezulu, ukuphathwa kwemfucuza nokulawulwa kokungcoliswa kwemvelo, zidinga ukubambisana kwezinhlaka ezahlukene.Kugcizelelwe ukubaluleka kokuqinisa ubudlelwano phakathi kwezinsiza zezempilo komasipala, iminyango kahulumeni wesifundazwe, abezomthetho, izikhungo zemfundo ephakeme kanye nabamele imiphakathi.Lokhu kubambisana kubhekwe njengendlela yokwenza ukuthi izinhlaka zisebenzisane ekulweni nokungalandelwa kwemithetho, ekuhloleni izindawo ezidinga ukungenelelwa ngokushesha nasekuthuthukiseni impilo yomphakathi.Ekhuluma ngesikhathi kuvalwa le ngqungquthela, uKhansela H. Makhata uncome bonke ababambe iqhaza, abahleli, abethuli bezinkulumo kanye nabasebenzi bezempilo yezemvelo abasebenza ngqo nomphakathi, ngokuzinikela kwabo ekuvikeleni impilo yabantu nasekuthuthukiseni lo mkhakha.Le ngqungquthela iphinde yagcizelela ukuthi izinqumo eziphathelene nempilo yezemvelo kufanele zisekelwe olwazini lwesayensi nasebufakazini obutholakala ocwaningweni, ukuze kubhekwane nezinselelo ezikhona nezisengase zivele esikhathini esizayo.Umasipala uthi ukubambisana kwezinhlaka ezahlukene nokuqhubeka nokusebenzisa isayensi ekwenzeni izinqumo kuzosiza ekuthuthukiseni izinqubomgomo, ekuqiniseni ukulethwa kwezinsiza nasekuvikeleni impilo yezakhamuzi zase-iLembe.