Kuthokoze izakhamuzi zaseNdulinde zithola amanzi emakhaya

Izakhamuzi zikuthikozele ukuthola amanzi okuphuza ahlanzekile

IZAKHAMUZI zaseNdulinde, eMandeni, sezizokwazi ukuthola amanzi okuphuza ahlanzekile emakhaya kulandela ukuphothulwa kwephrojekthi yokuhlinzekwa kwamanzi ebiza u-R45,3 million, ehlomulise imizi engu-488. Le phrojekthi, ebizwa ngeNdulinde Water Supply Scheme Phase 4D, yethulwe ngokusemthethweni emphakathini ngoSepthemba ngesikhathi sohlelo lweThuma Mina, obelubanjelwe eMatshamhlophe Sports Field, eWadini 6, ngaphansi koMasipala waseMandeni.UMeya woMkhandlu weSifunda iLembe, uKhansela Thobani Shandu, ehambisana noSomlomo womkhandlu, uKhansela Dolly Shandu, nguyena owengamele ukwethulwa kwale ngqalasizinda, okuhloswe ngayo ukwenza ngcono izimpilo zezakhamuzi ngokuzihlinzeka ngamanzi ahlanzekile nathembekile.Imizi ehlomulile ibalwa kuleyo yaseMathunzi, eMatshamhlophe, eMfuze naseSt Cyprian, okuyimiphakathi ebikade ibhekene nezinselelo zokuthola amanzi anele.Ngaphambi kokuphothulwa kwale phrojekthi, izakhamuzi bezithembele emithonjeni yemvelo, emapayipini omphakathi nasemalolini athutha amanzi, obekunganele ukuhlangabezana nezidingo zemizi njengoba zikhula.Ukutholakala kwamanzi emakhaya kusho ukuthi imindeni isingakwazi ukuthola la manzi kalula, kunciphe ubunzima obuhambisana nokuwalanda ezindaweni ezikude, kuphinde kuthuthuke nenhlanzeko.UMama uTholakele Shoba, ongomunye wezakhamuzi ezijabulele le phrojekthi, ubonge ukuthuthukiswa kwezinsiza zamanzi, wathi sekwenze umehluko omkhulu ezimpilweni zabantu baseNdulinde.Ukwethulwa kwale phrojekthi kuyingxenye yemizamo yokuletha izinsiza eziyisisekelo emiphakathini yasemakhaya, lapho ukutholakala kwamanzi kusalokhu kuyisidingo esibalulekile empilweni yansuku zonke.Ngokwalephrojekthi, kusetshenziswe imali elinganiselwa ku-R45,3 million, kwakhiwa inethiwekhi yamapayipi amanzi engamakhilomitha acishe abe ngu-75.Lo msebenzi uphinde wahlanganisa ukufakwa kwamapayipi axhuma amanzi emagcekeni emizi, amamitha amanzi kanye nethangi likakhonkolo elikwazi ukuthwala amalitha angu-300 000 amanzi.Leli thangi lihlinzeka ngezidingo zamanzi ezindaweni ezibalwe njengeZones 5, 6 no-7 zaseNdulinde.Iphrojekthi yaqala ukusebenza ngoFebhuwari wezi-2025, yaphothulwa ngoMeyi wezi-2026, ngaphambi kokuthi yethulwe ngokusemthethweni emphakathini.UMeya uShandu uthe le ngqalasizinda ingeyomphakathi, ngakho izakhamuzi kufanele ziyinakekele ukuze iqhubeke nokusebenza kahle futhi izuze nezizukulwane ezizayo.Uphinde waveza ukuthi umsebenzi awugcini ngeSigaba 4D kuphela, njengoba kusahlelwe ezinye izigaba ezizokwandisa ukufinyeleleka kwamanzi kweminye imiphakathi yaseNdulinde eminyakeni ezayo.Ngaphandle kokuthuthukisa ukutholakala kwamanzi, le phrojekthi iphinde yavula amathuba omsebenzi kubantu bendawo ngesikhathi kuqhubeka umsebenzi wokwakha.Sekukonke, kudaleke amathuba emisebenzi angu-43, kwathi amabhizinisi amancane, asafufusa naphakathi nendawo (ama-SMME) athola ithuba lokubamba iqhaza ngokuthola imisebenzi engaphansi kwephrojekthi.Lokhu kusho ukuthi inzuzo yale ngqalasizinda ayigcini ngokutholakala kwamanzi kuphela, kodwa ifaka nesandla emnothweni wemindeni ethole ithuba lokusebenza kanye namabhizinisi endawo athole umsebenzi.Izakhamuzi ebezihambele ukwethulwa kwale phrojekthi ziveze ukujabula nokubonga ngokufezeka kwesidingo ebezisilindele isikhathi eside.Ukutholakala kwamanzi ahlanzekile kubalulekile empilweni yomphakathi, ekuphekeni, ekuhlanzeni, ekunakekeleni izingane nasekuvimbeleni izifo ezihlobene nokusetshenziswa kwamanzi angaphephile.Nakuba kusenomsebenzi osazokwenziwa ukuze kwandiswe izinsiza zamanzi kwezinye izindawo zaseNdulinde, ukuphothulwa kweSigaba 4D kuyisinyathelo esibalulekile ekuthuthukiseni izinga lokuphila kwabantu.Izakhamuzi nazo zinxuswa ukuba zivikele amapayipi, ompompi namanye amaphuzu ale ngqalasizinda, zibike ukuvuza kwamanzi nokulimala kwezinsiza ukuze imali esetshenzisiwe iqhubeke nokuzuzisa umphakathi.