Intatheli yeSivubela Intuthuko
Njengoba osomabhizinisi bendawo beqhubeka nokubhekana nengcindezi yokuncintisana, ukungabi bikho kwemali yokukhulisa amabhizinisi kanye nokwanda kwezitolo ezingekho emthethweni, uHulumeni waKwaZulu-Natal usuphose inselelo kubo bonke ababambiqhaza ukuba basebenzisane ukuqinisa umnotho wamaSpaza Shop ukuze kuhlomule osomabhizinisi bendawo.
Lokhu kuvele ngesikhathi uNdunankulu waKwaZulu-Natal, uMnuz Thamsanqa Ntuli, ehola i-Spaza Shops Economy Round Table e-Archie Gumede Conference Centre, eThekwini, lapho kuhlangane khona amakhosi, izimeya, amakhansela, izinhlangano zamabhizinisi kanye nabamele imiphakathi ukuze kudingidwe amasu okuqinisa amabhizinisi amancane asemalokishini nasezindaweni zasemakhaya.
Lo mhlangano uyingxenye yohlelo lukahulumeni lwesifundazwe olwaziwa ngokuthi “eNgangeni ngeSango Iyafohla,” oluhlose ukuvuselela umnotho wendawo, ukwandisa amathuba emisebenzi nokukhuthaza ubunikazi bamabhizinisi kubantu bendawo.
UNgqongqoshe woMnyango wezokuThuthukiswa koMnotho, ezokuVakasha kanye nezoMnotho wezeMvelo (EDTEA), uMfundisi Musa Zondi, uthe umnotho wamaSpaza Shop kufanele uguqulwe ube ngumthombo oqinile wokudala amathuba emisebenzi nokugcina imali ijikeleza emiphakathini.
Enye yezingqikithi eziphambili zomhlangano kube ukwethulwa nokugqugquzelwa kohlelo lwe-Local Ownership Businesses Activation (LOBA), oluhlose ukwandisa ubunikazi bamabhizinisi kubantu bendawo, ukweseka osomabhizinisi abasafufusa kanye nokubasiza ukuthi bangene emaketangeni okuhlinzekwa kwezimpahla nezinsiza.
Lolu hlelo luhambisana nomkhankaso kazwelonke wokubhaliswa kwamaSpaza Shop, owasungulwa ekuqaleni kuka-2025 ukuze kuqinisekiswe ukuthi zonke izitolo ezidayisa ukudla ziyabhaliswa, ziyahambisana nemithetho yezempilo futhi zisebenza ngokusemthethweni. Lo mkhankaso walandela ukwanda kwezigameko zokugula nokushona kwezingane ezazisolwa ngokudla ukudla okuthengwe kwezinye izitolo, okwaholela ekutheni uHulumeni aqinise ukulawulwa kwaleli bhizinisi. Uhulumeni kazwelonke wabuye wamemezela izinhlelo zokweseka osomabhizinisi bendawo ngemali, ukuqeqeshwa kanye nokwenza kube lula ukuthola uxhaso ukuze amaSpaza Shop akwazi ukuncintisana ngendlela efanele.
Ngokusho koMnyango wezokuThuthukiswa kwamaBhizinisi Amancane, amaSpaza Shop adlala indima ebalulekile emnothweni waseNingizimu Afrika njengoba ehlinzeka ngemisebenzi futhi esiza imiphakathi ukuthola izimpahla eziyisisekelo eduze kwezindawo ehlala kuzo. Nokho, osomabhizinisi abaningi bendawo basabhekene nezinselelo zokungakwazi ukuthola uxhaso lwezimali, ukuqeqeshwa kanye nokuncintisana nezitolo ezinkulu nezabokufika.
Abaholi bendabuko, izimeya namakhansela abebekhona emhlanganweni bagcizelele ukuthi ukubambisana phakathi kukahulumeni, amabhizinisi kanye nemiphakathi kubalulekile ukuze kuqinisekiswe ukuthi umnotho wasemalokishini nowasemakhaya uyakhula futhi udala amathuba emisebenzi entsha.
UNdunankulu Ntuli uthe isikhathi sesifikile sokuthi imali esetshenziswa emiphakathini ihlale ijikeleza kubantu bendawo ngokweseka amabhizinisi abo nokuwavulela amathuba okukhula. Uthe ukuqiniswa komnotho wamaSpaza Shop kuzoba negalelo elikhulu ekulweni nobubha, ukunciphisa ukungasebenzi kanye nokwakha umnotho wesifundazwe ozinzile.
Kulindeleke ukuthi izincomo eziphume kule Spaza Shops Economy Round Table zisetshenziswe ekwakheni izinhlelo ezizokwenza osomabhizinisi bendawo bathole ukwesekwa okukhulu, amathuba ezimakethe kanye nokuxhaswa ukuze amabhizinisi abo akwazi ukukhula futhi ancintisane ngendlela esimeme.
